OΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ

Από την έναρξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου το 1939 μέχρι τη λήξη του το 1945 πολλές δεκάδες εκατομμυρίων άνθρωποι στην Ευρώπη, την Ασία, την Αυστραλία, την Αφρική και την Αμερική έχασαν τη ζωή τους.

Από αυτούς το ποσοστό των απωλειών στις μάχες δεν ξεπερνά το 15%. Οι υπόλοιποι πέθαναν από την πείνα, την αιχμαλωσία, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τους βομβαρδισμούς η ομαδικές εκτελέσεις αμάχων. Π.χ. στα περίπου 20 εκατομμύρια Ρώσσων νεκρών τα 17 εκατομμύρια χάθηκαν από την πείνα, τις εκτελέσεις και στα στρατόπεδα.

Στην Ελλάδα, αν οι νεκροί από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι την αποχώρηση των Γερμανών τον Οκτώβριο του 1944 έφτασαν περίπου στις 500.000, εξ αυτών οι ένοπλοι πεσόντες μας στην Αλβανία, τη «Γραμμή Μεταξά» και την Αντίσταση δεν φθάνουν τις 15.000.

Κι όμως η φοβερή αυτή πανανθρώπινη εκατόμβη δεν απασχολεί τη σημερινή ανθρωπότητα όπως είναι, δηλαδή στις συνολικές διαστάσεις της ως παγκόσμιας τραγωδίας, ως παγκόσμιας παραφροσύνης, ως παγκόσμιου ποταμού αίματος, όπως και πραγματικά είναι. Στην ιστορική συνείδηση του ανθρώπου μισόν αιώνα μετά την ανθρωποσφαγή ο Β Π.Π. έχει κάποια θέση ανάλογη με εκείνη των άλλων πολέμων.

Η επιστήμη της Ιστορίας του αφιερώνει όσες σελίδες του αντιστοιχούν συγκριτικά με τις άλλες μεγάλες πολεμικές συρράξεις και η Τέχνη ασχολείται με αυτόν χρησιμοποιώντας τον ως μία ακόμη πηγή έμπνευσης ανάμεσα στους χιλιάδες άλλους ιστορικούς ερεθισμούς, που ανέκαθεν αποτελούν θέματα της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

* * *

Έτσι έχουν τα πράγματα σε πανανθρώπινη κλίμακα –κι έτσι είχαν πάντοτε– εκτός από ένα και μοναδικό στην Ιστορία φαινόμενο: την περίεργη, συνεχή, αδιάλειπτη εμμονή ενός μόνον εξ όλων των λαών που υπέστησαν τα δεινά και την αιμορραγία του Β Π.Π.

Ο λαός αυτός επί 50 χρόνια και με την ίδια –αν όχι αυξανόμενη– ένταση, προσπάθεια, δράσεις φανερές η κρυφές, πολιτικές έμμεσες η άμεσες, πληροφόρηση φαιά ή λευκή και κάθε άλλης μορφής δραστηριότητες έχει φθάσει στο σημείο να μονοπωλή στην ιστορική μνήμη της ανθρωπότητας αποκλειστικά για τον εαυτό του τον Πόλεμον αυτόν, σε βαθμό που σήμερα, όταν αναφέρεται κανείς στην τραγωδία του 1939-45, να την ταυτίζουν σχεδόν οι πάντες αυτομάτως και ασυνείδητα με την τραγωδία ενός και μόνο λαού.

Πραγματικά βρισκόμαστε μπροστά σ' ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα που συνέβησαν στην Ανθρωπότητα, από τότε που μπήκε στην ιστορική εποχή.

* * *

Μιλάμε φυσικά για τον εβραϊκό λαό και το ολοκαύτωμά του. Αν μπορούσε κανείς να καταγράψη και να καταμετρήση τις αναφορές και πράξεις που έγιναν και γίνονται παγκοσμίως τις σχετικές με το θέμα αυτό τις τελευταίες δεκαετίες, θα διαπίστωνε ότι είναι πολλαπλάσιες όλων των αναφορών και πράξεων που έγιναν συνολικά από τα υπόλοιπα 100 περίπου έθνη που είχαν υποφέρει και «ματώσει» από την αγριότητα αυτής της πολυαίμακτης εκατόμβης. Δημοσιεύσεις, άρθρα, ιστορικά μυθιστορήματα, λογοτεχνήματα, μελέτες, ποιήματα, ντοκυμανταίρ, τηλεοπτικές και κινηματογραφικές παραγωγές, εορτές, τελετές, εκδηλώσεις, μουσικές παραγωγές, έργα ζωγραφικής, γλυπτικής και ο,τι άλλο μπορεί να διαφημίση και να «πλύνη εγκεφάλους» παράγονται καθημερινά, κυκλοφορούν με αμείωτους ρυθμούς και έχουν μεταβληθή σε μία επικοινωνιακή πλημμυρίδα, που έχει κατακλύσει ολοκληρωτικά τον Πλανήτη και έχει διαποτίσει τα μυαλά και του τελευταίου ανθρώπου όπου Γης.

Μπροστά σ' ένα τέτοιο φαινόμενο, που όποιος μπορεί να το συνειδητοποιήση μένει εμβρόντητος, διερωτάται κανείς: Ποιό είναι το ελατήριο εκείνων που το δημιουργούν και το συντηρούν· είναι ελατήριο κάποιας λογικής σκοπιμότητας η είναι η νοσηρή έκφραση ενός παραλογισμού, μιας υστερίας η ακόμη μιας παράνοιας;

* * *

Εννοείται ότι το φαινόμενο αυτό, είτε το θεωρήσουμε νοσηρό είτε το δούμε ως σκοπιμότητα που έχει κάποιο λογικό στόχο, δεν θα μας αφωρούσε και δεν θα μας απασχολούσε, αν οι άνθρωποι, που αναλίσκονται στο να το συντηρούν και να το χρησιμοποιούν, δεν ενωχλούσαν και δεν ζημίωναν τους άλλους ανθρώπους, τους άλλους λαούς.

Όμως δυστυχώς δεν περιορίζονται να πραγματοποιούν τις δικές τους επιθυμίες. Ο ζήλος τους υπερέβη όλα τα εσκαμμένα, και η εκ μέρους τους διάπραξη ηθικών, πολιτικών και πνευματικών ατοπημάτων εις βάρος των άλλων είναι κατά συρροήν και κατ' εξακολούθησιν.

Αρχίζουν από το ηθικό πταίσμα της πλαγίας και αφανούς διοχέτευσης στην Παίδευση και Συνείδηση των λαών της άποψής τους για το ολοκαύτωμα και φθάνουν μέχρι και στο πνευματικό κακούργημα να καταφέρνουν να εισάγουν στη νομοθεσία των κρατών νόμους η διατάγματα απαγορευτικά για την επιστημονική έρευνα και την ελευθερία του λόγου· νόμους και διατάξεις μεσαιωνικής έμπνευσης, που αφήνουν κατάπληκτους όσους πληροφορούνται, ότι στις πιο φιλελεύθερες και πολιτισμένες γωνιές της Γης, όπως είναι η Δ. Ευρώπη και η Β. Αμερική, όχι μόνον απαγορεύεται η ιστορική έρευνα του ολοκαυτώματος, αλλά επιβάλλονται και βαρύτατες ποινές σ' όσους το επιχειρήσουν.

Είναι πασίγνωστοι οι δικαστικοί διωγμοί του σπουδαίου σύγχρονου Γάλλου φιλοσόφου Ροζέ Γκαρωντύ και οι βαρειές χρηματικές ποινές, που του επεβλήθησαν από τα γαλλικά δικαστήρια, όπως και ο διεθνής κατατρεγμός του Άγγλου ιστορικού Ντέιβιντ Ίρβινγκ και εν τέλει η σύλληψή του και μακρά φυλάκισή του στην Αυστρία, αλλά και πολλών άλλων, που τα παθήματά τους δεν γίνονται ευρέως γνωστά, παθήματα που υφίστανται για τον μοναδικό λόγο, ότι ερευνούν ιστορικά το αντικείμενο « ολοκαύτωμα».

«Πίστευε τι λένε οι Εβραίοι για το ολοκαύτωμά τους και μη ερεύνα», λοιπόν. Αυτή η ποινικοποίηση της έρευνας στις πιο πολιτισμένες χώρες ήταν το τελευταίο που θα μπορούσε να φανταστή κανείς πριν από 20 χρόνια. Κι όμως σήμερα αυτή είναι η πραγματικότητα.

* * *

Στο παρόν αφιέρωμα θα βρήτε επίσημα κείμενα-ντοκουμέντα, που αποκαλύπτουν, πως επιχειρείται πολιτικά και πως επιτυγχάνεται στην πράξη το απίστευτο αυτό γεγονός επιστροφής στον σκοταδισμό, τον μεσαιωνισμό και τον πρωτογονισμό.

Θα βρήτε επίσης τα ντοκουμέντα, που αποκαλύπτουν, πως επιτυγχάνεται μέσω της Κρατικής μας Παιδείας η επιχείρηση πλύσης εγκεφάλου στα Ελληνόπουλα από την πιο τρυφερή τους ηλικία για ένα θέμα που αφορά σ' έναν ξένο λαό, πως διδάσκεται το «ολοκαύτωμα» στα νήπια Ελληνόπουλα –που δεν μαθαίνουν γρυ για το τι έπαθαν οι παππούδες τους από την πείνα, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τις ομαδικές εκτελέσεις της Γερμανοκατοχής.

Εμείς θεωρούμε, ότι δεν πρέπει να σχολιάσωμε την θλιβερή αυτή πραγματικότητα στα σχολεία μας. Αν η Ελληνική Παιδεία, η πολυαίωνη-παγκόσμια Ελληνική Παιδεία, μας ενδιαφέρη, ας αναλάβη την ευθύνη του ο καθένας. Αν θέλουμε να την μετατρέψουμε σε προπαγάνδα ξένων απόψεων, ε, τότε ας πάη στο διάολο!

Aπό το Αφιέρωμα "Η Ελληνική Παιδεία του... Ολοκαυτώματος ", περιοδικό ΔΑΥΛΟΣ, Φεβ. 2008

http://www.davlos.gr/

Οι Κάτοικοι της Χαλκιδικής Αντιδρούν στις Καταπατήσεις των Μοναστηριών

Λίγο μετά την αρχή του νέου έτους γεννήθηκε ένα επιπλέον ιστολόγιο, το chalkidiki sos χαλκιδική από την "ΔΙΑΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ".

Για να δούμε τι συμβαίνει στη Χαλκιδική, πρώτα με εικόνες, όπως είναι αναρτημένες στο παραπάνω ιστολόγιο:

Εκτός από τις φωτογραφίες (από πρόσφατη κινητοποίηση κατοίκων της Χαλκιδικής), στο ιστολόγιο έχουν αναρτηθεί κάποια ενδιαφέροντα άρθρα σχετικά με τις ... δράσεις των μοναστηριών και ένα "Δελτίο Τύπου", το οποίο έχει ως εξής:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Της: «ΔΙΑΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ»

ΜΟΝΑΧΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΦΙΛΕΤΑ ΓΗΣ
ΑΠ’ ΤΟΥΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

Συλλαλητήριο διαμαρτυρίας, πραγματοποιεί η Διαδημοτική Κίνηση Πολιτών Χαλκιδικής με τη συμμετοχή των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής, την Τρίτη 08 Ιανουαρίου 2008, στις 10:30΄΄ π.μ. στην Ουρανούπολη – Χαλκιδικής (πύλη Αγίου Όρους – Μονή Ζυγού).

Οι κάτοικοι της Χαλκιδικής, διαμαρτύρονται για την καταπάτηση (με νομιμοφανείς διαδικασίες), δασικών και δημοσίων εκτάσεων και ιδιωτικών ιδιοκτησιών (εντός κι εκτός σχεδίου πόλεως) απ’ τα Μοναστήρια του Άθω (Κουτλουμουσίου, Αγ. Διονυσίου, Βατοπεδίου, Ξενοφώντος κτλ).

Με την αρωγή φορέων, λοιπών συλλόγων και την υποστήριξη των Δήμων Τορώνης, Σιθωνίας, Σταγείρων-Ακάνθου, Ορμύλιας κτλ, αξιώνουν την ακύρωση κάθε γενόμενης έως και σήμερα συμβολαιογραφικής πράξης ή παραχώρησης που αφορά σε καθένα απ’ τα 82.300 στρέμματα γης.

Τα μέλη της Διαδημοτικής Κίνησης Πολιτών Χαλκιδικής, αρνούνται να υποκύψουν σε αποφάσεις επικυρωμένες από βυζαντινά χρυσόβουλα, οθωμανικά μολυβδόβουλα και Χουντικά Υπουργεία!!!

Οι δασικές εκτάσεις δεν ανήκουν σε κανέναν. Είναι περιουσία όλου του ελληνικού λαού. Να ανακληθεί ο αποχαρακτηρισμός τους.
Ιδιοκτησίες Δημοσίου δεν έχει κανείς δικαιοδοσία να χαρίζει σε Μοναστήρια. Κι αυτές ανήκουν σ’ όλους μας.
Δημοτικές Ιδιοκτησίες όπως σχολεία, παιδικοί σταθμοί, κατασκηνώσεις της «Πρόνοιας», γήπεδα και κεντρικές πλατείες αξιώνονται δικαστικά από τις Μονές…Γιατί? Παιδιά, υπερήλικες, αθλητές και περίοικοι πού θα πάνε?
Η ιδιωτική μας περιουσία (πατρώα γη: οικόπεδα, αγροτεμάχια -καλλιεργήσιμες εκτάσεις-, οικήματα, κατοικίες, ενοικιαζόμενα δωμάτια, ιδιωτικές μονάδες camping, κτηνοτροφικές μονάδες κτλ) δηλωτική της ιστορικής μας εντοπιότητας και μ’ αταλάντευτους οικογενειακούς δεσμούς απειλείται.

ΟΙ ΚΑΤΑΠΑΤΗΣΕΙΣ ΚΙ ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΝ

• Μονή Κουτλουμουσίου 4.500 στρ. Δήμος Τορώνης
  


• Μονή Ξενοφώντος 53.000στρ. Δήμος Σιθωνίας
  


• Μονή Βατοπεδίου 8.608στρ. Δήμος Σταγείρων- Ακάθνθου
  


• Μονή Διονυσίου 15.400στρ. Δήμος Ορμύλιας
  


• Μονή Βατοπεδίου 12 οικόπεδα Δήμος Καλλικράτειας
  

Για λεπτομέρειες και εκτενή πληροφόρηση αναφορικά με ιστορικά και άλλα στοιχεία των διεκδικούμενων περιοχών στο

Blog: http://chalkidiki-sos.blogspot.com/

Παρακαλείστε για την δημοσιογραφική κάλυψη
Με εκτίμηση

Το θέμα είναι πολύ σοβαρό και καλύφτηκε δημισιογραφικά, τουλάχιστον από κάποια τηλεοπτικά κανάλια, αλλά δεν έλαβε έκταση ανάλογη της σοβαρότητάς του. Τα ΜΜΕ αυτές τις μέρες έχουν πιο ... "πιασάρικα" θέματα.

Ως πότε;

ΑΡΕΤΗΣ ΕΛΠΙΣ Ο ΘΕΟΣ ΕΣΤΙΝ ΟΥ ΔΕΙΛΙΑΣ ΠΡΟΦΑΣΙΣ

Στην αρχή ο άνθρωπος δημιούργησε τον θεό...

Ας δούμε κάποιο απόσπασμα μέσα από ένα σύγγραμμα, το οποίο συνέγραψε ο Πλούταρχος. Τεράστιο το συγγραφικό έργο του Πλουτάρχου, μέρος του οποίου έχουμε την τύχη, ακόμα και όσοι δεν το γνωρίζουν ακόμα, να σώζεται μέχρι τις μέρες μας.

Πλούταρχος, Περί Δεισιδαιμονίας

Μετάφραση: Φιλολογική Ομάδα Κάκτου

Εκδόσεις Κάκτος

Ο Πλούταρχος ήταν πρεσβύτερος των ιερέων του Απόλλωνα στο Μαντείο των Δελφών (περ.45-120 μ.Χ.). Εδώ ένα - κακοποιημένο - άγαλμα ιερέα της ίδιας περιόδου.

Πολλά μέτρια κακά οι δεισιδαιμονίες τα κάνουν ολέθρια. Ο Μίδας, ο παλαιός, στενοχωρημένος και ταραγμένος, όπως φαίνεται, από κάποια όνειρα, έφτασε σε τόσο κακή ψυχική κατάσταση που αυτοκτόνησε πίνοντας αίμα ταύρου. Ο βασιλιάς των Μεσσηνίων Αριστόδημος, εξ άλλου, στον πόλεμο εναντίον των Λακεδαιμονίων, όταν οι σκύλοι άρχισαν να φωνάζουν όμοια με λύκους και φύτρωσαν γύρω από την πατρική του εστία αγριόχορτα, καθώς οι μάντεις φοβήθηκαν τα σημάδια, λιποψύχησε και, χάνοντας τις ελπίδες του, αυτοκτόνησε. Θα ήταν ίσως και για τον στρατηγό των Αθηναίων Νικία καλύτερο να είχε απαλλαχτεί από τη δεισιδαιμονία όμοια όπως ο Μίδας και ο Αριστόδημος, παρά να φοβηθεί τη σκιά της σελήνης κατά την έκλειψη και να καθίσει να χτίσουν τείχος ολόγυρά του οι εχθροί, και μετά να πέσει στα χέρια τους μαζί με άλλους τέσσερις χιλιάδες ανθρώπους, που σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν ζωντανοί, και να βρεί ο ίδιος άδοξο θάνατο [1]. Δεν είναι, άλλωστε, κακό το σκίασμα του φωτός που προκαλείται όταν η γη μπεί ανάμεσα στον ήλιο και τη σελήνη [*], ούτε είναι φοβερό να συναντηθεί η σελήνη με κάποια σκιά τη στιγμή που είναι φυσικό κατά την περιφορά της, αλλά φοβερό είναι το σκοτάδι της δεισιδαιμονίας που πέφτει πάνω στον άνθρωπο προκαλώντας σύγχυση και τυφλώνοντας τη λογική του, στις περιπτώσεις που κατ' εξοχήν απαιτούν λογική.

Γλαύκε, κοίταξε, η βαθιά θάλασσα ανταριάζει πια από τα κύματα,
και γύρω από το άκρο των Γυρέων υψώνεται το σύννεφο
σημάδι καταιγίδας [2].

Βλέποντας τα παραπάνω ο κυβερνήτης του πλοίου προσεύχεται ν' αποφύγει την καταιγίδα και επικαλείται τους σωτήρες θεούς, αλλά, ενόσω προσεύχεται, αφήνει το δοιάκι [**], μαζεύει την κεραία [***] και

φεύγει από τη σκοτεινή τη θάλασσα, μαζεύοντας το μεγάλο ιστίο [3].

Ο Ησίοδος συμβουλεύει τον γεωργό, προτού οργώσει και σπείρει

στον χθόνιο Δία να προσευχηθεί και στην αγνή Δήμητρα [4]

κρατώντας τη λαβή του αρότρου. Ο Όμηρος λέει οτι ο Αίας, όταν επρόκειτο να μονομαχήσει με τον Έκτορα, ζήτησε από τους Έλληνες να προσευχηθούν στους θεούς για κείνον, και μετά, ενόσω εκείνοι προσεύχονταν, ανέλαβε τον οπλισμό του. Όταν επίσης ο Αγαμέμνων διατάζει τους μαχόμενους στρατιώτες

το δόρυ του ο καθένας ν' ακονίσει και την ασπίδα του να φτιάξει [5]

την ίδια στιγμή ζητάει από τον Δία:

Κάνε να γκρεμίσω το παλάτι του Πριάμου [6]

γιατί ο θεός είναι ελπίδα ανδρείας και όχι πρόφαση δειλίας [****].
Οι Ιουδαίοι όμως, επειδή ήταν η ημέρα του Σαββάτου, μένοντας στις θέσεις τους ακίνητοι, την ώρα που οι εχθροί συνεχώς τοποθετούσαν κλίμακες και καταλάμβαναν τα τείχη, δεν σηκώθηκαν αλλά παρέμειναν εκεί και πιάστηκαν, σαν σε μεγάλο δίχτυ, από τη δεισιδαιμονία [7].
Τέτοια είναι η δεισιδαιμονία στα λεγόμενα ανεπιθύμητα και κρίσιμα ζητήματα και περιστάσεις, και δεν είναι καθόλου καλύτερη από την αθεΐα ούτε στις ευχάριστες συνθήκες. Οι κατ' εξοχήν ευχάριστες περιστάσεις για τους ανθρώπους είναι οι γιορτές και τα συμπόσια σε ναούς, οι μυήσεις και οι μυστικές τελετές, οι προσευχές προς τους θεούς και οι προσκυνήσεις τους. Στην περίπτωση αυτή να προσέξεις οτι ο άθεος γελάει με παράφορο και σαρδόνιο γέλιο για όσα γίνονται και παρατηρεί ήσυχα στους φίλους του οτι οι άνθρωποι που νομίζουν πως αυτά γίνονται προς τιμήν των θεών πιστεύουν μάταια και αφύσικα πράγματα, δεν έχει όμως κανένα άλλο κακό. Ο δεισιδαίμων αντίθετα, αν και θέλει, δεν μπορεί να χαρεί ή να ευχαριστηθεί.

Πόλη γεμάτη με θυμίαμα
και μαζί με παιάνες και στεναγμούς [8]

είναι η ψυχή του δεισιδαίμονος. Όταν αυτός φορά στεφάνι, γίνεται ωχρός, προσφέρει θυσίες και φοβάται, προσεύχεται με παλλόμενη φωνή και θυμιατίζει με χέρια τρεμάμενα και αποδεικνύει, εν τέλει, πως ήταν ανόητος ο λόγος του Πυθαγόρα που είπε πως, όταν πλησιάζουμε τους θεούς, γινόμαστε καλύτεροι. Τότε δηλαδή οι δεισιδαίμονες βρίσκονται στην πιο αξιολύπητη και κακή κατάσταση, γιατί πηγαίνουν προς τα οικοδομήματα ή τα ιερά των θεών σαν να πλησιάζουν σε φωλιά με αρκούδες ή σε τρύπες φιδιών ή σε μυχούς που ζουν κήτη.
Έτσι λοιπόν μου δημιουργείται κατάπληξη με κείνους που χαρακτηρίζουν την αθεΐα ασέβεια, αλλά δεν χαρακτηρίζουν έτσι τη δεισιδαιμονία. Αν και ο Αναξαγόρας [9] κατηγορήθηκε για ασέβεια για το οτι είπε τον ήλιο λίθο, κανείς ωστόσο δεν χαρακτήρισε τους Κιμμέριους ασεβείς, επειδή αρνούνται εντελώς την ύπαρξη του ήλιου. Εσύ τι λες; Όποιος δεν πιστεύει [*****] στην ύπαρξη των θεών είναι ασεβής; Όποιος όμως πιστεύει πως οι θεοί είναι όπως τους θεωρούν οι δεισιδαίμονες δεν έχει πολύ πιο ασεβείς αντιλήψεις; Προσωπικά θα προτιμούσα να έλεγαν οι άνθρωποι πως εγώ δεν έχω καν γεννηθεί και οτι δεν υπάρχει Πλούταρχος παρά να πουν οτι ο Πλούταρχος είναι άνθρωπος ασταθής και ευμετάβολος, εύκολος να πέσει στην οργή, με διάθεση να επιβάλλει τιμωρία στα ασήμαντα ζητήματα και μικρολόγος.

Σημειώσεις του μεταφραστή:

[1] Στη βιογραφία του Νικία (κεφ. 23) ο Πλούταρχος αναφέρεται στο περιστατικό της έκλειψης ηλίου που δημιούργησε στον στρατηγό των Αθηναίων μεγάλο φόβο και του υπαγόρευσε την καταστροφική για τον στρατό του συμπεριφορά (κατά τη Σικελική εκστρατεία, 413π.Χ.). Ο συγγραφέας την αποδίδει στην άγνοια και τη δεισιδαιμονία του Νικία, αλλά και στο γεγονός οτι δεν είχε μαζί του κάποιον έμπειρο σύμβουλο, αφού ο Στιλβίδης, μάντης τον οποίο πάντοτε συμβουλευόταν ο Νικίας, είχε πεθάνει λίγο καιρό πριν. Για τα σχετικά γεγονότα, βλ. και Θουκυδίδης, 7, 35-87.
[2] Berg, Poet. Lyr. Gr. ii, σ. 696, Αρχίλοχος, 54.
[3] Berg, Poet. Lyr. Gr. iii, σ. 730
[4] Ησίοδος, Έργα και ημέραι 465.
[5] Όμηρος, Ιλιάς Β, 382
[6] Πρβλ. Όμηρος, Ιλιάς Β 413-414
[7] Πρόκειται για αναφορά σε περιστατικό που διαδραματίστηκε κατά την άλωση της Ιερουσαλήμ από τον Πομπήιο (63 π.Χ.) ή από τον Αντώνιο (38 π.Χ.)
[8] Σοφοκλής, Οιδίπους Τύραννος 4. Πρβλ. Περί πολυφιλίας 95C, Περί της ηθικής αρετής 445D και Συμποσιακών προβλημάτων 623C.
[9] Ο φιλόσοφος Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος γεννήθηκε το 500 π.Χ. Το 455 π.Χ. περίπου πήγε στην Αθήνα, όπου συνδέθηκε με στενή φιλία με τον Περικλή. Δίδαξε φιλοσοφία και ανάμεσα στους μαθητές του ήταν ο Ευριπίδης και ο Θουκυδίδης. Υποστήριξε πως αρχή των πάντων είναι ο νους, το μόνον απλούν, αμιγές και καθαρόν στοιχείο. Οι αστρονομικές του απόψεις έφεραν τον ήλιο ως διάπυρον μύδρον και τη σελήνη ως σκοτεινό σώμα στο οποίο υπήρχε ζωή. Κατηγορήθηκε για ασέβεια και μόνο με την επέμβαση του Περικλή απέφυγε τη θανατική καταδίκη. Το φημισμένο στην αρχαιότητα έργο του Περί φύσεως δεν σώθηκε. Πέθανε στην Λάμψακο το 428 π.Χ.

Σημειώσεις Ερινύας:

[*] Στο αρχαίο κείμενο: "ου γαρ γης αντίφραξις εν μέσω γενομένης φοβερόν"
[**] δοιάκι: το πηδάλιο
[***] κεραία: το ξύλο όπου προσαρμόζεται το πανί
[****] Στο αρχαίο κείμενο: "αρετής γαρ ελπίς ο θεός εστιν, ου δειλίας πρόφασις"
[*****] Στο αρχαίο κείμενο δεν χρησιμοποιείται το ρήμα "πιστεύω" αλλά "νομίζω".

Έρευνα: Είναι Πάντοτε Αξιόπιστα τα Πορίσματά της;

Η εφημερίδα "Το Βήμα" της Κυριακής 16 τρέχοντος δημοσίευσε μια πολύ ενδιαφέρουσα και κατατοπιστική συνέντευξη του καθηγητή Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Γιάννη Ιωαννίδη. Ο κ. Ιωαννίδης δίνει σε αυτή τη συνέντευξη απαντήσεις, που πρέπει να βάλουν κάθε άνθρωπο σε σκέψεις, σχετικά με την αξιοπιστία των εμφανιζομένων κατά καιρούς αποτελεσμάτων επιστημονικών ερευνών. Παραθέτω την συνέντευξη, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα, τονίζοντας κάποια σημεία, τα οποία θεώρησα ιδιαίτερα σημαντικά ή και οτι έχουν γενικότερη σημασία από το ειδικό θέμα στο οποίο αναφέρονται:

Η ΕΡΕΥΝΑ και το αντίθετό της!

Δεν είναι λίγες οι φορές που εντελώς αντικρουόμενα συμπεράσματα από εξίσου έγκυρες μελέτες έρχονται να μπερδέψουν το κοινό αλλά και τους επιστήμονες που υποτίθεται ότι καλούνται να καθοδηγήσουν. Πώς μπορούμε να αντιδράσουμε απέναντι στο φαινόμενο; Ο επιδημιολόγος Ι.Ιωαννίδης, «κυνηγός αδύναμων ερευνητικών κρίκων», καταθέτει την πολύτιμη εμπειρία του

ΙΩΑΝΝΑ ΣΟΥΦΛΕΡΗ

Τα αντιφατικά συμπεράσματα επιδημιολογικών ερευνών συχνά μας βάζουν σε σκέψεις για τη μεθοδολογική τους προσέγγιση

Πολύ συχνά εμείς γράφουμε και εσείς διαβάζετε κάτι σαν το παρακάτω: «Η τάδε μελέτη ερευνητών του Χ (συνήθως επιφανούς) Πανεπιστημίου κατέδειξε ότι...». Δεν είναι όμως λίγες οι φορές που εμείς οι ίδιοι αναγκαζόμαστε και μάλιστα σε μικρό χρονικό διάστημα να γράψουμε κάτι σαν αυτό: «Η δείνα μελέτη ερευνητών του Ψ (επίσης επιφανούς) Πανεπιστημίου κατέδειξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που είχαν καταδείξει εδώ και μερικούς μήνες οι συνάδελφοί τους από το Χ Πανεπιστήμιο». Δεν γνωρίζω πώς αισθάνεστε εσείς που διαβάζετε ή ακούτε αυτά τα αντικρουόμενα επιστημονικά δεδομένα, αλλά εμείς που καλούμαστε να λειτουργήσουμε ως συνδετικός κρίκος μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας και του ευρέος κοινού ερχόμαστε σε πολύ δύσκολη θέση. Πώς όμως να αμφισβητήσει κανείς την εγκυρότητα των όσων διαβάζει σε επιστημονικές επιθεωρήσεις και ως εκ τούτου πρόκειται για ευρήματα που πέρασαν από κόσκινο; Οταν μάλιστα αυτά τα ευρήματα αφορούν θέματα υγείας, όπως για παράδειγμα τροφές ή συνήθειες που προστατεύουν από συγκεκριμένες ασθένειες, πώς να πάρει το ρίσκο της δημοσίευσης ή μη; Μεταφέραμε αυτόν τον προβληματισμό μας στον κ. Γιάννη Ιωαννίδη, καθηγητή Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο οποίος στη διάρκεια των τελευταίων ετών έχει δημοσιεύσει πληθώρα εργασιών που καταδεικνύουν τα ευαίσθητα σημεία επιδημιολογικών μελετών.

- Από καιρού εις καιρόν ακούμε για νέους παράγοντες κινδύνου. Πόσο αξιόπιστα είναι τα αποτελέσματα μελετών που φέρνουν στο φως παράγοντες που έχουν να κάνουν με την υγεία και τη μακροζωία μας και πώς πρέπει να αντιδράσουμε σε αυτά;

«Διανύουμε μια περίοδο κατά την οποία προκύπτουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα επιδημιολογικά δεδομένα, αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι πρέπει άμεσα τα δεδομένα αυτά να περνούν στο κοινό. Πάρτε για παράδειγμα τις παραλλαγές των γονιδίων: αυτή τη στιγμή έχουμε ανακαλύψει περισσότερες από 10.000. Μπορεί λοιπόν κανείς να κάνει έναν τεράστιο αριθμό υποθέσεων σχετικά με τον ρόλο των παραλλαγών αυτών στην ανθρώπινη υγεία. Μοιραία, από αυτές τις υποθέσεις ελάχιστες θα αποδειχθούν αληθινές. Πρακτικώς, ένα εύρημα μιας ομάδας επιστημόνων δεν λέει και πολλά πράγματα: είναι μόνο μια ενδιαφέρουσα ένδειξη η οποία αξίζει να διερευνηθεί και από άλλους επιστήμονες, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν σημαίνει ότι το ευρύ κοινό οφείλει να την πληροφορηθεί και να αλλάξει τη ζωή του με βάση αυτή την ένδειξη. Οταν και άλλοι επιστήμονες επαληθεύσουν, επικυρώσουν το εύρημα μέσα από μεγάλες καλά σχεδιασμένες τυχαιοποιημένες μελέτες, τότε έχει νόημα η μετάδοσή του σε ευρύτερο κύκλο».

- Είναι όμως εφικτό να επαληθεύονται όλα τα ευρήματα, όλων των επιστημόνων;

«Πράγματι, δεν είναι! Παραδείγματος χάριν, είναι δύσκολο να επαναληφθεί μια τυχαιοποιημένη μελέτη φαρμάκου. Επειτα υπάρχουν και θέματα των οποίων η φύση δεν επιτρέπει τη διεξαγωγή τυχαιοποιημένων μελετών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μελέτη για τις συνέπειες του απεμπλουτισμένου ουρανίου: δεν θα ήταν ποτέ δυνατόν να χορηγήσει κανείς απεμπλουτισμένο ουράνιο σε ανθρώπους για να μελετήσει τα αποτελέσματά του. Σε τέτοιες περιπτώσεις αρκείται κανείς να εξαγάγει συμπεράσματα από τη μελέτη ατόμων που έχουν εκτεθεί σε αυτό».

- Και πώς εξηγείτε το φαινόμενο δύο διαφορετικές ερευνητικές ομάδες να εξάγουν εντελώς αντιδιαμετρικά συμπεράσματα για το ίδιο θέμα;

«Στην επιδημιολογία, ο τρόπος αναζήτησης καθορίζει και την αξιοπιστία της απάντησης που θα λάβει κανείς. Πάρτε για παράδειγμα τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Οι πρώτες μελέτες που κατεδείκνυαν τα οφέλη της απέτυχαν να δουν ότι οι γυναίκες που είχαν περισσότερες πιθανότητες να λάβουν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης ήταν γυναίκες ευκατάστατες και με καλύτερη εκπαίδευση, πράγμα που σημαίνει ότι πιθανότατα πρόσεχαν όλους τους τομείς της ζωής τους και είχαν γενικά καλή υγεία. Η δυνατότητά μας να απομονώσουμε τον έναν παράγοντα, που πραγματικά μετράει και κάνει τη διαφορά, είναι πολύ περιορισμένη. Γίνονται πάρα πολλές προσπάθειες να διερευνηθεί πληθώρα παραγόντων που επιδρούν στην υγεία μας αλλά μια τέτοια παραδοσιακή επιδημιολογική προσέγγιση σπάνια αντέχει το τεστ του χρόνου! Το 80%-90% των μελετών τέτοιου είδους δεν επαληθεύεται αν επαναληφθεί σε άλλη χρονική στιγμή... Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για περιορισμό των μεροληψιών».

- Πού οφείλονται αυτές οι μεροληψίες και πώς μπορούν να περιοριστούν;

Να το πάρω ή να μην το πάρω; Δεν είναι λίγες οι φορές που ο απόηχος της επιστημονικής σύγχυσης φθάνει στον απλό καταναλωτή

«Οι μεροληψίες μπορούν να είναι συνειδητές αλλά και ασυνείδητες. Συνειδητές είναι όταν από συμφέρον έχουμε προαποφασίσει το αποτέλεσμα μιας μελέτης και τη σχεδιάζουμε έτσι ώστε να εξαγάγουμε το συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι οι μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από την καπνοβιομηχανία με στόχο να αναδειχθούν τα υποτιθέμενα οφέλη του καπνίσματος».

- Παρεμπιπτόντως, οι βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος κατεδείχθησαν, και αυτό θα πρέπει να ήταν από τις καλές στιγμές της επιδημιολογικής έρευνας...

«Σε ό,τι αφορά το κάπνισμα, τα πράγματα δεν ήταν δύσκολα από επιδημιολογικής απόψεως: ήταν σαν να υπήρχε ένας τυφλός που έψαχνε έναν ελέφαντα μέσα σε κλουβί. Μοιραίως θα έπεφτε πάνω στον ελέφαντα. Οι περισσότερες επιδημιολογικές μελέτες όμως αφορούν την αναζήτηση βελονιού και όχι ελέφαντα».

- Να επιστρέψουμε στις υποσυνείδητες μεροληψίες;

«Αυτές έχουν να κάνουν με τον τρόπο που λειτουργεί η επιστήμη: υποσυνείδητα κάθε ερευνητής θέλει να φέρει στην επιφάνεια σημαντικά ευρήματα τα οποία θα του χαρίσουν την αναγνώριση. Ετσι, υπάρχει μια τάση για μερική παρουσίαση αποτελεσμάτων. Αφήνονται δηλαδή στο συρτάρι κάποια αποτελέσματα που δεν είναι εξίσου εντυπωσιακά με κάποια άλλα. Ετσι προκύπτουν εργασίες σύμφωνα με τις οποίες κάποιος παράγοντας πενταπλασιάζει τον κίνδυνο για εμφάνιση μιας ασθένειας και ύστερα από λίγο καιρό μια άλλη εργασία δείχνει ότι ο εν λόγω παράγοντας είναι ακόμη και προστατευτικός για την υγεία μας!».

- Πού βρίσκεται η αλήθεια όμως και πώς μπορεί να το κρίνει ο μέσος άνθρωπος;

«Η αλήθεια βρίσκεται συνήθως κάπου στη μέση, αλλά όπως είπαμε, το πού βρίσκεται η αλήθεια είναι κάτι που δεν θα έπρεπε να απασχολεί το ευρύ κοινό, αφού ιδανικά αυτό δεν θα έπρεπε να πληροφορείται πρώιμα και μη επικυρωμένα ερευνητικά αποτελέσματα. Θα ήθελα εδώ να επισημάνω ότι η ύπαρξη τέτοιων αποτελεσμάτων είναι κάτι το υγιές για την επιστήμη. Υπάρχουν πάντοτε αποτυχίες προτού φτάσει κανείς σε μια επιτυχία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των σουλφοναμιδών: δοκιμάστηκαν περισσότερες από 600 προτού βρεθεί η πρώτη αποτελεσματική. Τα προβλήματα ξεκινούν όταν περνούν στον Τύπο μη επικυρωμένα και επαληθευμένα από πολλούς ερευνητές αποτελέσματα».

- Επειδή όμως δεν μπορούμε πάντοτε να ελέγξουμε το πέρασμά τους στον Τύπο και κατ' επέκταση στο ευρύ κοινό, τι θα συμβουλεύατε; Πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτές τις ειδήσεις που φτάνουν σε μας από τα ειδησεογραφικά πρακτορεία (με τη συναίνεση των ερευνητών) και εμείς με τη σειρά μας τα αναμεταδίδουμε;

«Νομίζω ότι θα πρέπει να τα βλέπουμε όλα με κριτική διάθεση. Να διερωτόμαστε πόσο πιθανό είναι τα πράγματα να είναι όντως έτσι. Στην επιστήμη το απόλυτο πρέπει πάντα να μας βάζει σε σκέψεις: ένας επιστήμονας που δεν εστιάζει στην αμφισβήτηση και προτιμά τη θριαμβολογία πρέπει να γεννά υποψίες. Η θριαμβολογία είναι κάτι το ανοίκειο στην επιστημονική σκέψη, σε αντίθεση με την αμφισβήτηση. Πάντως, μια καλή ερώτηση που θα μπορούσε να βάλει τα πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις είναι το αν, υπό το φως των νέων ευρημάτων, πρέπει να ληφθούν μέτρα που να αφορούν τον γενικό πληθυσμό. Μια τέτοια ερώτηση αναγκάζει κάποιον να αναζητήσει ένα μέτρο σύγκρισης: παραδείγματος χάριν, να συγκρίνει τον βαθμό επικινδυνότητας ενός νέου παράγοντα με τον βαθμό επικινδυνότητας ενός παλαιότερου και γνωστού. Επίσης να συγκρίνει τον βαθμό τεκμηρίωσης των νέων αποτελεσμάτων κ.ο.κ.».

- Πόσο σημαντική είναι η τεκμηρίωση όταν, όπως έχετε ήδη επισημάνει με το παράδειγμα του απεμπλουτισμένου ουρανίου, δεν είναι πάντοτε εφικτή;

«Ολα είναι σχετικά όταν πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη δημόσια υγεία. Μπορεί κάτι να μην είναι πολύ καλά τεκμηριωμένο, αλλά από περιστασιακές ενδείξεις να υποψιαζόμαστε έναν πολύ υψηλό κίνδυνο. Τότε είναι καλύτερα να λάβουμε μέτρα, παρά να αφήσουμε το θέμα στην τύχη λόγω έλλειψης ισχυρής τεκμηρίωσης. Βεβαίως τα πράγματα αλλάζουν και η τεκμηρίωση οφείλει να είναι υψηλή, όταν πρόκειται για ένα νέο φάρμακο».

- Εκτός από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες, ή τα φάρμακα, πόσο πρέπει να εμπιστευόμαστε τις οδηγίες που θέλουν ολοένα και χαμηλότερους δείκτες, π.χ. ολοένα και χαμηλότερα επίπεδα χοληστερόλης ή σακχάρου;

Ο καθηγητής Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Γιάννης Ιωαννίδης

«Γενικά η τάση για χαμηλότερους τέτοιους δείκτες δεν είναι λανθασμένη. Ωστόσο θα πρέπει να επισημάνουμε ότι σε επίπεδο απολύτων μεγεθών τα κέρδη μειώνονται όσο χαμηλώνουν οι τιμές. Ετσι, μπορεί από τις πρώτες μειώσεις επιπέδων χοληστερόλης να προλαμβάνει κανείς ένα έμφραγμα για κάθε 10 ασθενείς που θεραπεύει. Οσο όμως κατεβάζουμε τα επίπεδα προλαμβάνουμε ένα έμφραγμα στους 100, στους 1.000 και τελικά στους 10.000 ασθενείς. Προκειμένου λοιπόν να αποφασιστεί η λήψη μέτρων για τον γενικό πληθυσμό θα πρέπει να ζυγιστεί το κόστος της παρέμβασης (και δεν εννοώ μόνο το οικονομικό) που απαιτείται για τη μείωση της χοληστερόλης και τα οφέλη από αυτήν».

- Ας επανέλθουμε λοιπόν στον μέσο ασθενή, πώς πρέπει αυτός να τοποθετηθεί απέναντι σε όλα αυτά;

«Ο ασθενής θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει τι θέλει να κάνει με πλήρη συνείδηση των ωφελειών και των κινδύνων που πιθανόν να ενέχονται. Εδώ καθοριστικό ρόλο θα πρέπει να παίξει ο γιατρός, ο οποίος θα κληθεί να αποσαφηνίσει όλα τα δεδομένα στον ασθενή του. Δεν είναι λοιπόν κακό να υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές για θέματα όπως τα επίπεδα χοληστερόλης, αλλά ως ποιον βαθμό θα τις ακολουθήσει κανείς οφείλει να είναι προσωπική υπόθεση».

- Εκτός όμως από αυτούς τους κλασικούς, θα μπορούσαμε να πούμε, παράγοντες κινδύνου, υπάρχουν και οι νέοι οι οποίοι έχουν προκύψει από την άνθηση της γενετικής τα τελευταία χρόνια. Πώς βλέπετε την είσοδό τους στη ζωή μας;

«Πράγματι, τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί τεράστιες πρόοδοι στη γενετική οι οποίες έχουν ασκήσει επίδραση σε όλα τα πεδία: οι μελέτες γενετικής επιδημιολογίας ανθούν στις μέρες μας και αυτό είναι ιδιαίτερα ευχάριστο. Εχω όμως την αίσθηση ότι υπάρχει μια βιασύνη η οποία δεν είναι δικαιολογημένη από τα υπάρχοντα δεδομένα και η οποία οφείλεται στην πίεση για πέρασμα γενετικών παραγόντων κινδύνου στην αγορά. Γνωρίζουμε όμως ότι σε πολλές περιπτώσεις το γενετικό υπόβαθρο δεν αρκεί για να προκύψει μια νόσος. Απαιτείται και η περιβαλλοντική επίδραση. Για τον λόγο αυτόν θα πρέπει τα αποτελέσματα της γενετικής επιδημιολογίας να επικυρώνονται πολλαπλώς και η αξιοπιστία τους να εξετάζεται σε βάθος χρόνου. Θα πρέπει επίσης να αξιολογείται ο αντίκτυπος των ευρημάτων στον πληθυσμό αλλά και στον καθέναν ξεχωριστά. Πάρτε για παράδειγμα πρόσφατη ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία εντοπίστηκαν 12 πολυμορφισμοί (αλλαγές γονιδίων) που σχετίζονται με την εμφάνιση του διαβήτη. Καθένας από αυτούς αυξάνει κατά 0,5% την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου. Δεν είναι πρόωρο αυτή τη στιγμή να εξεταστεί κανείς για αυτούς τους πολυμορφισμούς; Τι συμπέρασμα θα έβγαζε από αυτή την εξέταση; Ακόμη και αν δεν έφερε καμιά από τις 12 αλλαγές, πόσο σίγουρος θα ήταν ότι δεν φέρει κάποιες άλλες που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί και οι οποίες επιφέρουν ένα μεγάλο ποσοστό κινδύνου; Δεν είναι λοιπόν καλύτερα να περιμένουμε να ανακαλυφθούν 50 ή 100 πολυμορφισμοί, προτού αρχίσουμε να εξετάζουμε ανθρώπους; Αλλά και 100 πολυμορφισμούς να γνωρίζαμε ίσως να μην είχε νόημα να εξετάσουμε κανέναν άνθρωπο, αν δεν ήμασταν σε θέση να παρέμβουμε για να βοηθήσουμε. Οπως βλέπετε, και τα θέματα γενετικής απαιτούν βαθιά περίσκεψη πριν από τη δράση».

- Ποια στάση πρέπει λοιπόν να κρατήσουμε απέναντι σε όλα αυτά τα νέα δεδομένα που αργά ή γρήγορα θα μπουν στη ζωή μας;

«Νομίζω ότι είναι πολύ αισιόδοξο το ότι υπάρχει όλη αυτή η πρόοδος και μάλιστα προς τη σωστή κατεύθυνση. Αυτό που θα συνιστούσα όμως είναι μετριοπάθεια και κριτική σκέψη: μετριοπάθεια από τη μεριά των επιστημόνων όταν αναφέρονται στις ανακαλύψεις τους και κριτική σκέψη από τη μεριά του κοινού που τις πληροφορείται».